IPO, Primary vs. Secondary Market, Bulk/Block Deals & Liquidity IPO, ପ୍ରାଇମେରୀ ଓ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ମାର୍କେଟ୍, ବଲ୍କ/ବ୍ଲକ୍ ଡିଲ୍ ଏବଂ ଲିକ୍ୱିଡିଟି
Visual breakdown of why companies launch an IPO, Primary vs. Secondary Market flow, Free-Float Market Cap, Bulk vs. Block Deals, Circuit Limits (5%/10%/20%), and Liquidity (Impact Cost & Bid-Ask Spread).
କମ୍ପାନୀ କାହିଁକି IPO ଆଣେ, ପ୍ରାଇମେରୀ ବନାମ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ମାର୍କେଟ୍, ଫ୍ରି-ଫ୍ଲୋଟ୍ ମାର୍କେଟ୍ କ୍ୟାପ୍, ବଲ୍କ ଓ ବ୍ଲକ୍ ଡିଲ୍, ସର୍କିଟ୍ ଲିମିଟ୍ ଏବଂ ଲିକ୍ୱିଡିଟି ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରାତ୍ମକ ନୋଟ୍ସ।
Day 3 Class Recording
Watch lecture alongside visual notes (auto-hidden when printing)
Why Companies Enter the Stock Market (IPO Case Study)
କମ୍ପାନୀ କାହିଁକି IPO ଆଣେ? (ଅଭିଷେକଙ୍କ ଟି-ସାର୍ଟ କମ୍ପାନୀ ଉଦାହରଣ)
👕 Case Study: Abhishek's Gym T-Shirt Manufacturing Business
👕 ଉଦାହରଣ: ଅଭିଷେକଙ୍କ ଜିମ୍ ଟି-ସାର୍ଟ ତିଆରି କମ୍ପାନୀ
Current factory capacity = 1,000 T-shirts/month (₹1 Cr). Suddenly, huge orders pour in worth ₹5 Crore!
ବର୍ତ୍ତମାନ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରିର କ୍ଷମତା ମାସକୁ ୧,୦୦୦ ଟି-ସାର୍ଟ (₹୧ କୋଟି), କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ₹୫ କୋଟିର ବଡ଼ ଅର୍ଡର ଆସିଲା!
Taking a ₹5 Cr loan requires collateral + fixed monthly interest (ROI), even if business slows down.
₹୫ କୋଟି ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ନେଲେ ବନ୍ଧକ (Collateral) ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ମନ୍ଦା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତି ମାସରେ ସୁଧ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
Dilute 30%–50% equity to public investors via IPO. No interest burden—investors share both growth and risk!
IPO ମାଧ୍ୟମରେ ୩୦%–୫୦% ମାଲିକାନା (Equity) ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରି ଟଙ୍କା ଆଣିଲେ କୌଣସି ସୁଧ ବୋଝ ରହେ ନାହିଁ।
🎯 5 Key Reasons Companies Launch an IPO:
🎯 କମ୍ପାନୀ IPO ଆଣିବାର ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ:
Building new factories, warehouses & scaling production.
ନୂଆ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି, ଗୋଦାମ ତିଆରି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ।
Clearing old high-interest loans to become debt-free.
ପୁରୁଣା ଅଧିକ ସୁଧଯୁକ୍ତ ଋଣ ଶୁଝି କମ୍ପାନୀକୁ ଋଣମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
Innovating so they don't disappear like Nokia or Kodak.
ନୂଆ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆଣିବା ପାଇଁ, ଯେପରି Nokia ବା Kodak ଭଳି ବନ୍ଦ ନ ହୁଏ।
Keeping surplus cash to buy rival brands (e.g., Reliance acquiring Campa Cola).
ଅନ୍ୟ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ କିଣିବା ପାଇଁ (ଯଥା: Reliance ଦ୍ୱାରା Campa Cola ଅଧିଗ୍ରହଣ)।
Early investors/founders monetize equity + massive free brand publicity.
ପୁରୁଣା ନିବେଶକ ନିଜ ଅଂଶ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି ଏବଂ କମ୍ପାନୀର ମାଗଣା ପ୍ରଚାର ହୁଏ।
Primary vs. Secondary Market & Free-Float Market Cap
ପ୍ରାଇମେରୀ ବନାମ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ମାର୍କେଟ୍ ଏବଂ ଫ୍ରି-ଫ୍ଲୋଟ୍ ମାର୍କେଟ୍ କ୍ୟାପ୍
Company → First-Time Investor
କମ୍ପାନୀରୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଥମ ନିବେଶକଙ୍କୁ ସେୟାର ବିକ୍ରି
Fresh shares are issued directly by the company/promoters for the first time (like buying directly from the factory). Your money goes directly to the company.
IPO ସମୟରେ କମ୍ପାନୀ ସିଧାସଳଖ ନିବେଶକଙ୍କୁ ନୂଆ ସେୟାର ଦିଏ ଏବଂ ଟଙ୍କା ସିଧା କମ୍ପାନୀ ପାଖକୁ ଯାଏ।
Investor A ↔ Investor B (BSE / NSE)
ନିବେଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେୟାର କିଣାବିକା (ଷ୍ଟକ୍ ମାର୍କେଟ୍)
Once listed on BSE/NSE, IPO allottees sell their shares to other public investors. Here, investors trade with each other—the company doesn't get cash from daily trades.
ଲିଷ୍ଟିଂ ପରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସେୟାର କିଣାବିକା କରନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ଷ୍ଟକ୍ ମାର୍କେଟକୁ Secondary Market କୁହାଯାଏ।
🌊 What is Free-Float Market Capitalization?
🌊 ଫ୍ରି-ଫ୍ଲୋଟ୍ ମାର୍କେଟ୍ କ୍ୟାପିଟାଲାଇଜେସନ୍ କ’ଣ?
SEBI Max Promoter Limit: 75%
Total Market Cap = All shares of the company (Promoter locked shares + Public shares).
Free-Float Market Cap = Only the shares freely available in the open market for public buying & selling! (For example, in MRF, promoters hold ~27.6%, while the remaining public shares float freely in the market. Used to calculate Nifty/Sensex weights).
• Total Market Cap: କମ୍ପାନୀର ସମସ୍ତ ସେୟାର (ମାଲିକଙ୍କ ଅଂଶ + ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଅଂଶ)।
• Free-Float Market Cap: ମାଲିକ (Promoter) ଙ୍କ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି ଯେତିକି ସେୟାର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କିଣାବିକା ପାଇଁ ବଜାରରେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ (ଯଥା MRF ରେ ପ୍ରମୋଟର୍ ୨୭.୬% ରଖିଛନ୍ତି ଓ ବାକି ବଜାରରେ ଟ୍ରେଡ୍ ହୁଏ)। ଏହା Nifty/Sensex ଗଣନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
How Big Institutions Trade: Bulk Deal vs. Block Deal
ବଡ଼ ନିବେଶକ କିପରି ଟ୍ରେଡ୍ କରନ୍ତି: ବଲ୍କ ଡିଲ୍ ବନାମ ବ୍ଲକ୍ ଡିଲ୍
| Parameter ମାପଦଣ୍ଡ | 📦 Bulk Deal 📦 ବଲ୍କ ଡିଲ୍ (Bulk Deal) | 🔒 Block Deal 🔒 ବ୍ଲକ୍ ଡିଲ୍ (Block Deal) |
|---|---|---|
| Minimum Size ସର୍ବନିମ୍ନ ପରିମାଣ | > 0.5% of total equity shares of the company in a single day. ଗୋଟିଏ ଦିନରେ କମ୍ପାନୀର ମୋଟ୍ ସେୟାରର ୦.୫% ରୁ ଅଧିକ କିଣାବିକା। | Minimum 5,00,000 shares OR value of ₹10 Crore+ in one trade. ଗୋଟିଏ ଟ୍ରେଡ୍ରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ୫ ଲକ୍ଷ ସେୟାର କିମ୍ବା ₹୧୦ କୋଟି+ ମୂଲ୍ୟ। |
| Trading Window ଟ୍ରେଡିଂ ସମୟ | Normal Market Hours (9:15 AM – 3:30 PM). ସାଧାରଣ ମାର୍କେଟ୍ ସମୟ (ସକାଳ ୯:୧୫ – ଅପରାହ୍ନ ୩:୩୦)। | Dedicated Special Window (Morning opening or Afternoon session). ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଟ୍ରେଡିଂ ୱିଣ୍ଡୋ (ସକାଳ ଓପନିଂ କିମ୍ବା ଅପରାହ୍ନ ସେସନ୍)। |
| Live Visibility ଲାଇଭ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନତା | Visible on regular order book to everyone; causes big live candles. ସାଧାରଣ ଅର୍ଡର ବୁକ୍ରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ବଡ଼ କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ତିଆରି କରେ। | Hidden / Private between two parties during execution. ଟ୍ରେଡ୍ ସମୟରେ ସାଧାରଣ ନିବେଶକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ (ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପନ ରହେ)। |
| Participants ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ | Institutions, FIIs, Mutual Funds, Promoters & even large Retail/HNIs. ସଂସ୍ଥାଗତ ନିବେଶକ, FII, ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡ, ପ୍ରମୋଟର୍ ଓ ବଡ଼ ରିଟେଲ୍/HNI। | Strictly Institutional Investors & HNIs (pre-negotiated price). କେବଳ ବଡ଼ ସଂସ୍ଥାଗତ ନିବେଶକ ଏବଂ HNI (ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦାମରେ)। |
| Price Impact ଦାମ୍ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ | Directly moves live stock price & market sentiment. ଲାଇଭ୍ ମାର୍କେଟ୍ରେ ସେୟାର ଦାମ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। | Executed in a tight price band to avoid live disruption (often causes next-day Gap Up/Down). ଲାଇଭ୍ ମାର୍କେଟ୍ରେ ଅସ୍ଥିରତା ଏଡ଼ାଇବାକୁ ସୀମିତ ଦାମରେ ହୁଏ (ପରଦିନ Gap Up/Down ହୋଇପାରେ)। |
| Disclosure ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ | Reported to BSE/NSE at the end of the trading day. ଦିନ ଶେଷରେ BSE/NSE ୱେବସାଇଟ୍ରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ। | Disclosed to exchange immediately after the special window closes. ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ୱିଣ୍ଡୋ ବନ୍ଦ ହେବା ମାତ୍ରେ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜକୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଏ। |
Circuit Limits (Upper & Lower Circuit Protection)
ସର୍କିଟ୍ ଲିମିଟ୍ (ଅପର୍ ସର୍କିଟ୍ ଏବଂ ଲୋୟର୍ ସର୍କିଟ୍)
To stop operators from artificially pumping a ₹100 stock to ₹150 in one day and trapping retail buyers, SEBI enforces daily maximum price movement caps called Circuit Limits (excluding F&O stocks, which have dynamic price bands).
ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଅପରେଟର୍ମାନେ ସେୟାର ଦାମ୍ ₹୧୦୦ ରୁ ₹୧୫୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବଢ଼ାଇ ସାଧାରଣ ନିବେଶକଙ୍କୁ ଯେପରି ନ ଠକନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ SEBI ଦ୍ୱାରା ଦୈନିକ Circuit Limit (ସର୍ବାଧିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ସୀମା) ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି।
Upper Circuit: +5% | Lower Circuit: -5%
(e.g., ₹100 stock moves between ₹95 – ₹105)
ଅପର୍ ସର୍କିଟ୍: +୫% | ଲୋୟର୍ ସର୍କିଟ୍: -୫%
(₹୧୦୦ ସେୟାର ₹୯୫ ରୁ ₹୧୦୫ ମଧ୍ୟରେ ରହିବ)
Upper Circuit: +10% | Lower Circuit: -10%
(e.g., ₹100 stock moves between ₹90 – ₹110)
ଅପର୍ ସର୍କିଟ୍: +୧୦% | ଲୋୟର୍ ସର୍କିଟ୍: -୧୦%
(₹୧୦୦ ସେୟାର ₹୯୦ ରୁ ₹୧୧୦ ମଧ୍ୟରେ ରହିବ)
Upper Circuit: +20% | Lower Circuit: -20%
(e.g., ₹100 stock moves between ₹80 – ₹120)
ଅପର୍ ସର୍କିଟ୍: +୨୦% | ଲୋୟର୍ ସର୍କିଟ୍: -୨୦%
(₹୧୦୦ ସେୟାର ₹୮୦ ରୁ ₹୧୨୦ ମଧ୍ୟରେ ରହିବ)
Liquidity, Impact Cost & Bid-Ask Spread
ଲିକ୍ୱିଡିଟି, ଇମ୍ପାକ୍ଟ କଷ୍ଟ ଏବଂ ବିଡ୍-ଆସ୍କ ସ୍ପ୍ରେଡ୍
Liquidity means how easily and quickly you can buy or sell a large quantity of shares at your desired price without causing a major price jump. Opposite = Illiquidity (common in penny stocks).
Liquidity ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆପଣ ଚାହୁଁଥିବା ଦାମରେ ଓ ପରିମାଣରେ ତୁରନ୍ତ ସେୟାର କିଣିବା ବା ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ବଜାରରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଉପଲବ୍ଧ ରହିବା। ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି Illiquidity (ଯାହା ପେନି ଷ୍ଟକ୍ରେ ଦେଖାଯାଏ)।
1. Impact Cost (Slippage Penalty)
୧. ଇମ୍ପାକ୍ଟ କଷ୍ଟ (Impact Cost)
The extra cost/slippage you suffer when buying or selling a sizable quantity in a low-liquidity stock because sellers aren't available at one price.
କମ୍ ଲିକ୍ୱିଡିଟି ଥିବା ସେୟାରରେ ବଡ଼ ଅର୍ଡର ଦେଲେ ଗୋଟିଏ ଦାମରେ ବିକ୍ରେତା ନ ମିଳିବାରୁ ଅଧିକ ଦାମ୍ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ, ଯାହାକୁ Impact Cost କୁହାଯାଏ।
✓ Reliance Impact Cost ≈ 0.01%: Negligible! Highly liquid stock.
✓ Reliance Impact Cost ≈ 0.01%: ଅତି ନଗଣ୍ୟ! ବହୁତ ଭଲ ଲିକ୍ୱିଡିଟି ଅଛି।
✗ Penny Stock Impact Cost (High): You lose extra money on every share due to poor liquidity.
✗ ପେନି ଷ୍ଟକ୍ Impact Cost (ଅଧିକ): ଲିକ୍ୱିଡିଟି କମ୍ ଥିବାରୁ ପ୍ରତି ସେୟାରରେ ଅଧିକ ଟଙ୍କା କ୍ଷତି ହୁଏ।
2. Bid Price, Ask Price & Spread
୨. ବିଡ୍ ପ୍ରାଇସ୍, ଆସ୍କ ପ୍ରାଇସ୍ ଏବଂ ସ୍ପ୍ରେଡ୍
• Bid Price: Highest price buyers are offering to buy.
• Ask Price: Lowest price sellers are asking to sell.
• Bid-Ask Spread: Difference between Ask Price and Bid Price.
• Bid Price: କ୍ରେତା କିଣିବା ପାଇଁ ଦେଉଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାମ୍।
• Ask Price: ବିକ୍ରେତା ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ମାଗୁଥିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ଦାମ୍।
• Bid-Ask Spread: Ask ଓ Bid ଦାମ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ।
✓ Tight Spread (e.g., ₹49,950 vs ₹49,955): High Liquidity! Orders execute smoothly.
✓ କମ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ (ଯଥା ₹୪୯,୯୫୦ ବନାମ ₹୪୯,୯୫୫): ଅଧିକ ଲିକ୍ୱିଡିଟି! ଅର୍ଡର ସହଜରେ ପୂରଣ ହୁଏ।
✗ Wide Spread (e.g., ₹48,000 vs ₹50,000): Illiquid Stock! Avoid trading large sizes.
✗ ଅଧିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ (ଯଥା ₹୪୮,୦୦୦ ବନାମ ₹୫୦,୦୦୦): କମ୍ ଲିକ୍ୱିଡିଟି ଥିବା ସେୟାର! ବଡ଼ ଟ୍ରେଡ୍ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
🧠 Quick Revision Check (Click to Reveal) ତୁରନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ (ଉତ୍ତର ପାଇଁ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ)
Q1. Why is the Stock Market called a "Secondary Market"?
ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଷ୍ଟକ୍ ମାର୍କେଟକୁ କାହିଁକି "ସେକେଣ୍ଡାରୀ ମାର୍କେଟ୍" କୁହାଯାଏ?
Q2. What is the minimum threshold for a Bulk Deal vs. a Block Deal?
ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ବଲ୍କ ଡିଲ୍ (Bulk Deal) ଏବଂ ବ୍ଲକ୍ ଡିଲ୍ (Block Deal) ର ସର୍ବନିମ୍ନ ସୀମା କ’ଣ?
Q3. What does a very wide Bid-Ask Spread indicate about a stock?
ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ବିଡ୍-ଆସ୍କ ସ୍ପ୍ରେଡ୍ (Bid-Ask Spread) ବହୁତ ଅଧିକ ରହିବା କ’ଣ ସୂଚାଏ?
🔍 Day 3 Practical Practice Checklist ଆଜିର ପ୍ରାକ୍ଟିକାଲ୍ ଅଭ୍ୟାସ
Tick items as you check them on NSE / Screener (auto-saved):
NSE / Screener ରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପରେ ଟିକ୍ କରନ୍ତୁ (ଅଟୋ-ସେଭ୍ ହେବ):